Wie heeft God nodig als er biologie is?

Eén van mijn lievelingsjournalisten van Knack is zeker en vast Dirk Draulans. De man weet altijd van die boeiende artikels over de biologie te schrijven. Ik hield een paar jaar terug ook erg van zijn rubriek in De Laatste Show, waarin hij het vooral had over de dierenwereld. De mens weet alles op een heel verstaanbare en aangename manier uit te leggen. En altijd komt zijn uitleg op hetzelfde neer: de dingen gebeuren omdat alles de drang heeft om te blijven overleven en zich voort te planten. Of gedragingen van de dag van vandaag vinden hun oorsprong in de gedragingen van de prehistorie.

Zo legde hij vorige week nog uit waarom mannen heel anders gaan winkelen dan vrouwen. Als mannen bijvoorbeeld een hemd nodig hebben, gaan ze doelbewust naar één bepaalde winkel en kopen ze daar meteen een voorraadje. Vrouwen daarentegen hebben een hele middag nodig om te gaan winkelen en schuimen de ene na de andere winkel af. De oorsprong van dit gedrag ligt al eeuwenlang vast in onze genen en vloeit voort uit de manier waarop mensen in de prehistorie moesten overleven. Mannen gingen op jacht en kozen daarbij die plekken uit waar ze hoopten dat ze het meeste konden vangen. Vrouwen bleven echter in de nabijheid van het kamp en scanden systematisch het hele gebied af en verzamelden ondertussen alle vruchten en wortels. Vrouwen de dag van vandaag blijven verzamelaars en blijven de winkels scannen op zoek naar al datgene wat nuttig kan zijn. Mannen daarentegen blijven in de winkeljacht nog echte jagers die doelgericht naar die plaatsen gaan we ze hopen te vinden wat ze nodig hebben.

In feite vind ik dat schitterend, dat alles kan uitgelegd worden via de biologie. Ik sta daar zelfs soms een beetje versteld van. Zoals dat winkelgedrag. OK, je weet dat mannen niet graag gaan shoppen of toch niet op de manier waarop vrouwen dat doen, maar je staat er eigenlijk weinig bij stil hoe dat dit komt. En dit is maar één voorbeeld. Er zijn zoveel dingen die uitgelegd kunnen worden door de biologie. Bijvoorbeeld waarom er in de mensencultuur een grote rol is toegelegd voor de vader, terwijl dit in de natuur zo weinig voorkomt. Of waarom mannen meer zaad ejaculeren als ze naar een pornofilm zien waarin twee mannen tegelijkertijd één vrouw verwennen. Of waarom mensen maar vier jaar lang echt verliefd zijn op hun partner.

Sommige mensen zijn kwaad op Dirk Draulans omdat hij volgens hun zoveel magie van het leven wegneemt. Zoals dat feit dat echte liefde maar 4 jaar lang duurt. Vele mensen weigeren dit te geloven. Maar zelf vind ik dat de ene magie vervangen wordt door een andere magie. Een magie van hoe de wereld echt in elkaar zit. Een magie van genen, DNA, overlevingskracht. Het scheppingsverhaal van God is zeker een mooi verhaal, maar het verhaal van de biologie is zeker zo mooi en eigenlijk zelfs mooier. En interessanter. Het natuurspel is van zo’n ongrijpbare magie dat het je verbluft kan laten staan. Neem bijvoorbeeld het feit dat men ontdekt heeft dat bepaalde planten in duinachtige gebieden met elkaar kunnen communiceren en zo elkaar kunnen waarschuwen dat er een andere vijandige plant hun plaats wil innemen. En dat ze zich zo tegen die vijandige plant kunnen wapenen door actiever hun wortels in het duinenzand te vestigen. En dit alles om hun voortbestaan te vrijwaren.

Het feit dat ze er zoveel dingen verklaard kunnen worden door de biologie maakt voor mij niet dat het leven ineens minder magisch is geworden. Want als je kijkt wat een unieke positie de mens in de wereld inneemt, maakt dat we toch heel bijzonder zijn. Bovendien blijft er toch nog altijd genoeg fantasie over voor de onverklaarbare dingen. Waarom hebben we zo’n grote overlevingsdrang? Waarom willen we ons zo persé voortplanten? Ik vind dan ook dat de godsdienst de biologie niet moet verketteren. Heel wat dingen die zij hebben verkondigd, wordt door de biologie inderdaad weerlegd. Maar in plaats van het buiten te houden, zouden ze de huidige kennis beter omarmen en verder vragen blijven stellen bij ons bestaan. Ik vind niet dat de biologie God dood heeft gemaakt. De biologie heeft er alleen voor gezorgd dat we een nieuwe definitie moeten maken van God. Dat we er een andere beeldvorming moeten over maken. God heeft de aarde of de mens niet geschapen, we zijn door bepaalde chemische en biologische reacties per toeval ontstaan en zijn van kleine organismen geëvolueerd naar de mens. Maar ondertussen hebben we ook een geweten, een moraal, een bewustzijn gekregen. En dat maakt ons uniek. En wanneer we trachten een goed mens te zijn, ons echt bewust te zijn van onszelf, trachten onze moraal te overstijgen, komen we in een speciale toestand terecht. En die speciale toestand wordt gesymboliseerd door God. Bovendien zorgt de biologie ervoor dat God een ander filosofisch inzicht moet krijgen. De vraag is nu niet meer: “waarom zijn wij op aarde gezet?” Maar: “waarom zouden wij op deze wereld verder blijven leven en welke betekenis willen wij geven aan de overlevingsdrang?”

De zin van het leven

In Knack loopt er een interviewserie, Homo Sapiens, geschreven door Joël De Ceulaer (o.a. van het Canvas-programma Grote Vragen), waarin men met verschillende prominente mensen praat over hun mens- en wereldbeeld. Het resultaat zijn schitterende gesprekken over religie, de samenleving, de zin van het leven. Met dat laatste wordt trouwens elk interview steevast afgesloten: wat is nu de zin van het leven? Geen makkelijke vraag natuurlijk, want heeft het leven überhaupt zin?

De antwoorden in de interviewserie verschillen uiteraard telkens weer, ook al omdat sommige de vraag beantwoorden in het kader van het leven van een individu terwijl anderen het meer hebben over het ras “de mens”. De serie zet aan om natuurlijk zelf na te denken over de vraag wat de zin van het leven is. En zelf moet ik ook de opsplitsing maken tussen het individu en het ras. Ik denk dat je als individu zeker een zin kunt geven aan je leven, maar elk moet zelf uitmaken wat die zin is. Voor sommigen is de zin van het leven alles uit hun leven halen ongeacht de anderen, terwijl voor anderen de zin van het leven weer meer te vinden is binnen de samenleving. Ik denk ook dat de zin van het leven verandert naarmate je ouder wordt. Ik denk dat hoe jonger hoe meer egoïstischer de zin van het leven is, terwijl naar hoe ouder je bent, je meer verantwoordelijkheden krijgt naar kinderen, werk, samenleving, … toe dat uw zin van uw leven verandert. Niet bij iedereen, er zijn altijd uitzonderingen. Maar ik denk wel dat de zin van het leven van een dertigjarige niet meer hetzelfde is als wanneer hij tiener was.

De zin van het leven van het ras “de mens”, daar ben ik minder overtuigd van. Wat is eigenlijk het nut van onze aanwezigheid op deze aarde? De enigste reden die ik kan bedenken is dat we op de aarde zijn gezet om onszelf voort te planten en te overleven. Maar waarom dat mechanisme juist in ons zit, daar heb ik het raden naar. Waarom moeten wij overleven? Wat is de bedoeling daarvan? Is er überhaupt wel een doel? Ik ben eerlijk gezegd er niet van overtuigd dat er een doel is en dat het leven van het ras “de mens” eigenlijk zinloos is. We proberen er een verklaring voor te zoeken in boeken, religies, e.d., maar ik denk eigenlijk dat we niets zullen vinden. Ik geloof niet in hogere machten die over ons leven bepalen, maar waar dat we nooit zullen kunnen vatten. Toch niet over het doel van het ras “de mens”. Ergens is er wel een hogere macht die wij nooit zullen kunnen vatten. Namelijk de hogere macht die de ruimte heeft gecreëerd.

Je moet u echt eens afvragen hoe het heelal is ontstaan. Dat is zo’n hersenbreker waar geen antwoord op bestaat en waar je in uw hoofd voelt dat uw hersenen een kortsluiting op krijgt. Hoe is het heelal ontstaan? Uit stofdeeltjes die samengeperst worden, hoor je wel eens. Maar dan moet je u afvragen van waar die stofdeeltjes vandaan komen? Sommigen beweren uit het niets. Maar dat is toch niet mogelijk, je kan toch van niets iets maken. Als je niets hebt, kan je toch geen brood bakken. Dus toch van iets, maar van wat? En hoe is dat iets hier geraakt? En zo blijf je maar vragen krijgen tot je beseft dat je hersenen het niet kunnen vatten. En om ons hoofd toch te verlichten, zeggen we voorlopig dat er hogere machten zijn die het heelal hebben gecreëerd. Om van die hoofdpijn verlost te geraken.

Maar terug naar de zin van het leven. Doordat ik aanvoel dat het leven van het ras “de mens” eigenlijk geen zin heeft, zit ik met een knoop omdat ik stel dat het leven van een individu wel zin kan hebben. Ergens loopt mijn redenering daar mank. Als het grotere geheel geen zin heeft, kan het afzonderlijke element toch ook geen zin hebben. De enige zin die hij heeft, is dat hij deel uitmaakt van het grotere geheel. Moet ik dan eigenlijk ook niet stellen dat het leven van het individu ook geen zin heeft? Het is een tegenstrijdigheid waar ik mij makkelijk kan afmaken door te zeggen dat het leven ook voor een individu geen zin heeft. Maar ik kan dat maar moeilijk aanvaarden omdat dat weer in strijd is met onze overlevingsdrang. En zo krijg ik weer een nieuwe knoop. Als het afzonderlijk element een zin moet hebben, dan moet het grotere geheel toch ook een zin hebben. Alleen zie ik die zin niet. Het is een wisselwerking van tegengestelde polen. Ik denk dat de zin van het leven vervat zit in het antwoord op de vraag waarom planten wij ons altijd voort en niet alleen wij, maar alles rondom ons heen. En vermits we daar geen antwoord op hebben, blijft de zin van het leven één van de grote vragen. Grote vragen waarop we geen antwoord op kennen.

Random thoughts

Je mag tegenwoordig de televisie niet meer opzetten, de krant openslaan, de radio aanzetten, … of men spreekt over Stan Van Samang of hij is zelf aan het woord. De hype van 2007 lijkt dus Stan Van Samang te worden. Alleen wordt men een hype zo snel moe hé. Kijk, ik vind Stan Van Samang ook geweldig, maar ik wil hem geen hetze maken rond hem of het opgeklopte gedoe rond hem verder opkloppen. Als ik zie hoe er nu met hem wordt omgesprongen, dan vind ik het al serieus overdreven en teveel. De jongen heeft inderdaad Steracteur, Sterartiest gewonnen en op een schitterende manier, maar laten we met zijn allen toch ook eens met de voetjes op de grond blijven zoals hij doet. We moeten nu niet met zijn allen gaan doen of Stan Van Samang de enigste geweldige persoon is in Vlaanderen. En we moeten ook niet over alles zijn mening weten en we moeten hem ook niet in elk programma zien opduiken. Want op den duur krijgen we een verzadigingspunt en hebben we er genoeg van. En met de hype die er nu rond Stan heerst, zou dat verzadigingspunt wel eens sneller kunnen komen dan dat we nu hopen. Laten we er dus met zijn allen geen hype van maken, maar gewoon op een relaxte manier van hem genieten.

Jean-Marie Dedecker richt zijn eigen rechtse partij op waarmee hij een zetel wil veroveren in de Wetstraat. Natuurlijk zijn eigen zetel en niet die van Jefke om de hoek die op de lijst komt te staan. Waardoor het meteen een onemanspartij dreigt te worden en het dus meer over de figuur Jean-Marie Dedecker gaat dan over hetgene wat hij zegt. En dus vermoed ik dat het weer één grote egoshow van Dedecker gaat worden. Ze hebben hem gekraakt, zijn ego heeft een serieuze opdoffer gehad (iets waar hij mijn medeleven voor krijgt), maar uit weerwraak om ze terug te pakken wil hij met een eigen partij naar de verkiezingen gaat. Terwijl het nu toch duidelijk moet worden dat men in de politiek niets van Jean-Marie Dedecker moet hebben. Maar ja, dan kan hij nu ook beginnen te lullen over een cordon sanitaire rond hem en zijn partij. En dan kan hij maar weer eens in een slachtofferrol kruipen waardoor hij de sympathie van het volk krijgt. Want Jean-Marie kruipt graag in de slachtofferrol. Ze willen niet naar hem luisteren. Ocharme toch, zo erg. Ik zal op u stemmen. Ze hebben hem een postje beloofd en hij kreeg het niet. Och, dan kan hij toch klagen dat een andere voor een postje is gegaan. Euh?! Je bent toch ook gezwicht voor een postje, dus waarom een ander dat verwijten. Maar kom, het zijn toch smeerlappen hé die anderen. Weer een stem bij. En ga zo maar verder. Volgens mij is Jean-Marie Dedecker gewoon een mediageil mannetje dat de brulaap telkens weer moet uithangen om gehoord te worden. En dat is jammer want hij krijgt hij hierdoor iets negatiefs over hem, terwijl hij vaak rake analyses maakt. Maar ja, als je ze ofwel op een agressieve manier ofwel op een zielige manier moet verkondigen, let op den duur niemand meer op de boodschap, maar op de manier waarop. Moet zo’n man ons land dan gaan leiden, vraag ik mij af.

Weet je waarom zoveel mensen steeds ongelukkiger worden? Omwille van het yoghurtcomplex. U heeft daar nog niet van gehoord? Tja, ik heb de term dan ook zelf bedacht. Maar wat houdt het in? Een mens moet steeds maar weer keuzes maken minuut in, minuut uit, maar onze hersens zijn daar niet voor gemaakt. Een perfect voorbeeld daarvan is yoghurt. Wie vandaag een supermarkt binnenwandelt voor een potje yoghurt loopt gewoonweg verloren in de zuivelafdeling. Want er is yoghurt met fruit en zonder fruit, met toegevoegde suikers en zonder suikers, in grote potten en kleine potjes, met het fruit in brokjes of gemixt, van Danone, Yoplait, Joyvalle, de witte producten, …. Het is gewoon niet eenvoudig om een potje yoghurt te gaan kopen omdat we zoveel keuze hebben. En onze hersens kunnen zoveel keuze eigenlijk niet aan. Onze hersens hebben graag dat we naar de supermarkt gaan voor een potje yoghurt en dat er in de zuivelafdeling maar 1 soort yoghurt staat of hooguit twee. Dat maakt de keuze heel gemakkelijk en we zijn sneller content want we hebben wat we wilden. Een potje yoghurt. Maar nu moeten we kiezen uit zevenhonderd verschillende yoghurt en allen hebben ze redenen waarom we het wel of niet kopen en we moeten dat allemaal beginnen af te wegen waardoor we het op het einde niet meer weten. En zo gaat dat met alles. We leven in een wereld waar we voortdurend maar weer keuzes moeten maken en de keuzemogelijkheden zijn zo groot dat we de druk van het kiezen niet meer aan kunnen. En daardoor beginnen we steeds ongelukkiger te worden.